Очиқ далада помидор етиштириш
Ўзбекистон шароитидан келиб чиққан ҳолда кўчат уч хил йўл билан тайёрланади:
1. Уруғни тувакчаларга экиш усули;
3. Тўғридан-тўғри далага экиш усули.
Кўчат экиш даври 2 мавсумга бўлинади:
1 га ер майдонига етарли кўчат етиштириш учун 30 000 – 35 000 та уруғ олинади. Уруғлар 0,5-0,8 см чуқурликда экилгани маъқул. Ҳар бир мавсумда помидор уруғидан кўчат етиштирилиб, 30-35 кунда экишга тайёр бўлади, сўнгра ерга экилади.
Кўчат тайёрлаш вақти:
1. Эрта баҳорги мавсум: февраль – март
2. Баҳорги-ёзги мавсум: апрель
Тупроқ: Помидор ўсимлиги бўз, ўтлоқ ва ўтлоқ-ботқоқ тупроқларга экилади. Сизот сувлари юза жойлашган, шўрланган ва нордон тупроқлар помидор учун унчалик ярамайди. Экиш даврида тупроқнинг намлиги 80-90% бўлиши тавсия этилади. рН (тупроқнинг ишқорийлиги) кўрсаткичи 6,5-7 бўлиши мақсадга мувофиқ бўлади. ЕС (тупроқнинг электр ўтказувчанлиги) 1,5-2,5 ms ни ташкил қилиш керак.
Ҳарорат ва нисбий намлик: Помидор ўсиб ривожланиши учун ҳаво ҳарорати 25-28°С бўлгани маъқул. 35°С дан юқори ҳарорат помидор кўчатларига зарарли таъсир этади, экинлар ингичкалашиб кучсизланади, касалликка тез чалинадиган бўлиб нобуд бўлади. 10°С дан паст бўлса кўп хил навларнинг гуллаши тўхтаб қолади. Совуқ ҳаводан сақлаш учун экинлар плёнка ёки агроволокно билан қопланади. У экинни совуқдан сақлаб қолиш билан бирга жадалроқ ривожланишини таъминлайди. Нисбий намлик 65-70% ни ташкил этиши лозим.
Суғориш ва ўғитлаш: Помидор кўчати мева қилгунига қадар иқлим шароитидан келиб чиқиб суғорилади. Энг оптимал шароит оз-оздан тез-тез суғориш ҳисобланади.
1 га ерга 250-300 кг азот (N), 250 кг фосфор (P), 150-250 кг калий (К) солиш тавсия қилинади. Кўчат ёшлик даврида кальций (Са), бор (В), магний (Мg) ли ўғитлар бериш керак.
Азот (N) моддаси ўсимлик баргларининг ривожланиши ва янги барглар чиқиши учун муҳим аҳамиятга эга. Тупроқда азот моддаси етишмаса поялар ва баргларнинг ўсиб ривожланиши сусаяди, бу эса ҳосилнинг кескин камайишига олиб келади. Аммо азот ҳаддан ташқари кўп бўлса меваларнинг етилиши кечикади, ўсимликнинг касалликларга ва паст ҳароратга чидамлилиги пасаяди, шунингдек мевасидаги қуруқ моддалар ҳамда шакар миқдори камаяди.
Фосфор (Р) моддаси меваларнинг тез етилишига ёрдам беради ва улардаги шакар миқдорини оширади. Агар ушбу модда етишмаса, помидор танаси ва барглари сиёҳ ранг тусга киради. Ўсимлик ўсиши секинлашиб гуллашдан тўхтаб қолади.
Калий (К) ли ўғитлар помидор меваларидаги қуруқ модда миқдорининг ортишига ва унинг яхши сақланишига ёрдам беради. Шу билан бирга ўсимликларнинг гуллаш ва мева қилиш пайтида тўқималарни мустаҳкамлайди. Калий моддаси етишмаса, помидор палаги оч тусга кириб сарғая бошлайди. Ўсимлик меваси етилиб пишиши секинлашади ва мевасида ҳар хил яшил доғлар пайдо бўлади.
Экин экиш: Эрта баҳорги мавсумда 35-40 кунлик, баҳорги-ёзги мавсумда 25-30 кунлик кўчат экилади (кўчатлар 5-6 тадан чинбарг чиқарган пайтда). Помидор кўчатлари экиш олдидан суғорилган ерларга экилади.
Экин экиш чизмаси: 40×40-50×120-140
Источник
Аҳоли томорқа хўжаликларида помидор етиштириш бўйича тавсиялар
Экиш учун тавсия этиладиган навлар: эртапишар Дўстлик, Сахий, Шафақ, Севара, ўрта-эртапишар Тошкент тонги, ўртапишар ТМК-22, Ўзбекистон–178, Сурхон–142, Баҳодир, Шарқ юлдузи, Ситора, Истиқлол–10, Авиценна, кечпишар Намуна–70, Дони 2000.
Кўчат танлаш. Помидор кўчатлари 40–45 кунлик, пояси ва илдизлари дуркун ривожланган, барглари тўқ яшил тусда, соғлом бўлиши лозим.
Ер тайёрлаш. Помидор экиш режалаштирилган ерларни тайёрлаш ишлари куз ойларидан бошланиб, ҳосилдан бўшаган майдондаги йирик ўсимликлар қолдиқларидан тазаланиб, маҳаллий ўғит сочиб чиқилади. Берилиши лозим бўлган маданий ўғитлар миқдорини бир қисми қўлда сочиб чиқилиб, кейин майдон 28–30 см чуқурликда юмшатилади. Экишга тайёрлашни кейинги тадбирлари экишдан олдин бажарилиб, майдонлар 14–16 см чуқурликда юмшатилади. Йирик кесаклар хаскаш ёрдамида майдаланиб бир йўла ер текислаб олинади ва 70 ёки 90 см см қатор оралиғида экиш эгатлари тортиб чиқилади.
Экиш муддати ва схемаси. Жанубий вилоятларда эртаги навлар мартнинг III ўн кунлигида, ўрта ва кечпишар навлар апрелнинг I–II ўн кунлигида; марказий минтақада жойлашган вилоятларда эртапишар навлар апрелнинг I ўн кунлигида, ўрта ва кечпишарлари апрелнинг II–III ўн кунлигида ҳамда майнинг I–II ўн кунлигида, уруғ билан очиқ майдонга апрелнинг I ўн кунлигида; шимолий минтақаларда эртапишар навлар апрелнинг II ўн кунлигида, ўрта ва кечпишарлари апрелнинг III ўн кунлигида, майнинг I ўн кунлигида ва уруғ билан очиқ майдонга апрелнинг II ўн кунлигида экилади.
Помидорнинг эртапишар ва ўртапишар навлари у қадар нишаб бўлмаган далаларда 70×25 см, текис майдонларда 90×25 см, узун палакли навлар 90×40 см схемада экилади. Экилгандан кейин кўчатларни албатта суғориш зарур. 1 сотих майдонга экиш схемасига қараб 280–570 та кўчат сарфланади.
Парваришлаш. Ўсимликларга биринчи ишлов бериш кўчатлар тутиб олгач, яъни экилгач 10–12 кундан кейин бошланади. Бунда эгат ичи, пушта ва қатордаги кўчатлар орасининг тупроғи юмшатилади. Биринчи парваришлашдан 12–15 кун ўтгач, иккинчи сув берилади. Тупроқ етилгандан сўнг яна бир бор чопиқ қилинади. Бунда ер бегона ўтлардан тозаланади, юмшатилади, тупроқ помидор кўчатининг атрофига босилади. Помидор ўсимлиги яхши ривожланиб, мўл ҳосил бериши учун унинг илдизи жойлашган қатлам ҳаво билан таъминланган бўлиши керак. Бунинг учун сув эгат оралатиб қўйилгани маъқул.
Ўғитлаш. Помидор етиштиришда тук ҳолда 1 сотих майдонга 7,6 кг сульфат аммоний, 2,6 кг аммофос, 1,6 кг калий хлор ўғитлари берилади. Помидор сувга талабчан ўсимлик бўлиб, сизот суви чуқур жойлашган ерларда ўсув даври мобайнида суғоришда ҳар гал 1 сотихга 5–6 м 3 ҳисобидан 18–20, сизот суви юза ўтлоқ ва ўтлоқи-ботқоқ тупроқли ерларда 12–15 марта суғорилади. Сизот суви чуқур жойлашган ерларда ҳосил етилгунча ҳар 8–12 кунда, ҳосил ёппасига пишганда эса 5–7 кунда суғорилади. Куз бошлангандан кейин экин камроқ суғорилади. Помидор қийғос пишганда ёрилиб кетмаслиги учун навбатдаги ҳосил териб олингандан кейин сув берилади.
Касаллик ва зараркунандаларга қарши курашиш. Агротехник тадбирлар алмашлаб экишни қўллаш, ўсимлик қолдиқларини йўқотиш, бегона ўтлар ва зараркунандаларга қарши курашиш; вирус касаллигига чидамли помидор навларини экишдан иборат. Уруғни экишга тайёрлашда мажбурий тадбирлардан бири уларни вирусли ва бактериал касалликлардан холи қилишдир. Уруғ экишдан олдин вирус касалликларига қарши 48 соат довомида 50–52 о С ва 24 соат 80 о С қиздирилади, кейин 3 минут 5 фоизли шўр сувда сараланади.
Инфекция ва касаллик қўзғатувчиларни йўқотиш учун экишдан 5–15 кун олдин уруғларни фунгидцидлар (34% Витавакснинг 2 фоизли, 60,7% Превикурнинг 1,5 фоизли эритмаси) билан дорилаб экиш тавсия этилади. Иссиқхоналарда оққанотни тарқалишига йўл қўймаслик, алмашлаб экишни қўллаш, ерни чуқур ҳайдаш ва бошқа технологик чораларни ўз вақтида қўллаш зарур.
Иссиқхоналарда оққано тарқалишига йўл қўймаслик, алмашлаб экишни қўллаш, ерни чуқур ҳайдаш ва бошқа технологик чораларни ўз вақтида қўллаш зарур.
Биологик усулда кузги тунлам ва ғўза тунлами тухумига қарши трихограмма (ҳар бир авлодга 1 г. дан 3 марта); қуртларига қарши (бракон 100 дона), сўрувчи зараркунандаларга қарши олтинкўз, оққанотга қарши энкарзия, макролофис энтомофаглари қўлланилади. Занг канага қарши олтинкўз энтомофаги яхши самара беради.
Помидорда асосий зараркунандаларидан шира, оққанот, трипс, занг канага қарши 10 сотихга Талстар 10% эм.к. (30–40 мл), Конфидор 20% эм.к. (25–30 мл), Моспилан 20% н.кук. (25–30 г) ва ғўза тунламга Аваунт 15% эм.к. (40 мл), Тайшин с.д.г. (10–12 г) препаратлари қўлланилади.
Касалликлардан меваларнинг учидан чириши, бактериал қора доғ, фитофтороза, ун шудринг, фузариоз ва вертициллиоз сўлиш, мозаика, столбур учрайди. Ун шудрингга қарши Байлетон 25% н.кук. (100–200 г), фитофтороз, альтернариозга Превикур 72,2% с.э.к. (150 мл) ёки Курзат Р н.кук. (200–250 г), Рирдомил голд 68% с.д.г. (200–250 г) ёки 1 фоизли Бордо суюқлигини қўллаш мумкин. 60–70 литр сувда тайёрланган аралашма ишлатилади. Бу кимёвий препаратларни сабзавоткор мутахассислар билан маслаҳатлашиб қўллаш зарур.
Ҳосилни йиғиштириш. Помидор мевалари поясида тўлиқ пишган, лекин ҳали қаттиқ бўлганда етилган ҳисобланади. Оч ёки тўқ қизил рангга кирган меваларни авайлаб, пояга шикаст етказмасдан синдириб олиш мумкин. Терилган помидорларни салқин жойга қўйиш лозим. Баъзида кўк помидорларни биринчи қаттиқ совуқ тушишидан олдин териб олиш ва салқин нам жойда сақлашга қўйилади. Пишган помидор вақтида териб олинмаса поясидан оқиб тушади.
Источник
ОЧИҚ ДАЛАДА ҚОРА ПЛЁНКА ЁРДАМИДА МУЛЧАЛАШ ОРҚАЛИ ПОМИДОР ЕТИШТИРИШ
Эни 50 см кенгликдаги қора полиэтилен плёнка билан экиш эгатлари мулчаланади. Плёнканинг ҳар икки тарафидан 10 см қисми тупроқ билан ёпилади. Плёнканинг эгат юзасидаги очиқ қисмини симметриясидан ҳар 30 см оралиқда 2-2,5 см кенгликда тешилиб, 1,5-2 см чуқурликда помидор уруғлари экилади. Қора плёнка экилган уруғларини эрта ва тўлиқ униб чиқишини таъминлайди.
Майдоннинг плёнка билан ҳимояланган қисмида бир йиллик бегона ўтларни униб чиқиши ва ўсиб ривожланиши тўхтайди, тупроқ юмшоқ ва нам ҳолда сақланади. Ўсимликларнинг илдиз қисми баъқувват бўлиб ривожланади, тупроқнинг чуқурроқ катламигача ўсиб бориши таъминланади. Помидор ўсимликларини курғоқчиликка ҳамда касаллик ва зараркунандаларга чидамлилигини оширади.
Экиш схемаси: 70х30 см, (140х30)2 см. Ўсимликлар сони – 47,6 минг дона/га. Экиш муддати: 20 март – 5 апрел. Плёнканинг қалинлиги-12-15 мк. Плёнка сарфи – 100 кг/га.
Томатдош экинларни кўчатлар орқали етиштиришга нисбатан уруғлари билан экиб, қора плёнка орқали мулчалаб парваришлаш усулини қўллашда 20 дан ортиқ технологик жараёнлар қисқаради, сув сарфи 15-20% иқтисод қилинади ва ҳосилдорлик 18-20% ошиши таъминланади. Кўчат етиштириш учун кетган сарф-харажат қисқаради.
Помидорни ўғитлаш. Ўтлоқ ва ўтлоқи ботқоқ тупроқларга гектарига 20 тонна гўнг, N160P120 K80кг солиниши тавсия этилади. Азот карбамид ёки сульфат аммоний, фосфор эса аммофос, калий эса калий хлор кўринишида бериш тавсия этилади.
Минерал ўғитлар тук холатида қуйидагича солинади:
карбамид – гектарига 440 кг, аммофос – 261 кг, калий хлор – 160 кг.
Агар азот сульфат аммоний кўринишда берилса, у холда бу ўғитнинг миқдори гектарига 760 кг бўлади. Ўғитлар қуйидаги муддатларда берилади. Ҳайдовдан олдин аммофос – гектарига 196 кг, калий хлор – 120 кг.
Биринчи озиқлантиришда – кўчатлар тутиб олгандан сўнг уларни тез ўса бошлаган даврда:
аммофос – гектарига 64,8 кг, калий хлор – 40 кг, карбамид-220 кг ёки сульфат аммоний – гектарига 380 кг бериш тавсия этилади.
Иккинчи озиқлантиришда – ўсимликнинг биринчи ва иккинчи тўпгулни ялпи гуллаши даврида: карбамид гектарига – 220 кг ёки сульфат аммоний гектарига 380 кг бериш тавсия этилади.
Бўз тупроқлар. Помидор етиштиришда суғориладиган бўз тупроқлар гектарига 20 тонна гўнг берилганда тупроққа N200P150 K100 солиниши тавсия этилади.
Экологик тоза маҳсулот олиш ва азот ўғитларини 50% га камайтириш учун кўк масса берадиган экинлар (сидерат)лар қўллаш мумкин. Шунингдек, органик ўғит турларидан биогумус – гектарига 8 тонна, вермигум 8 тонна, органик микробиологик ўғит – 20 кг, биоазот-гектарига 2 литр қўллаш самарали ҳисобланади.
Биогумус, вермигум ва органик микробиологик ўғитларни биринчи озиқлантиришда эгатларга минерал ўғитлар билан биргаликда, биоазотни эса суғориш суви билан бериш мумкин.
Помидорни суғориш. Помидор кўчати учун тупроқнинг тўйинган дала нам сиғимига нисбатан суғоришдан олдинги тупроқ намлиги 75-80%, бўлиши лозим. Кўчат қилиб ўстирилган ва ер юзида илдизлар ҳосил қилган ўсимликлар, уруғдан экилиб илдизлари бир мунча чуқур таралган экинларга қараганда сувга анча талабчан бўлади. Помидорни сизот суви юза ерларга экиш ярамайди. Помидор қуруқ иқлим шароитида ўстирилганда ҳамма вақт тупроқ сернам бўлиб туришини ҳоҳлайди.
Сизот суви чуқур жойлашган ерларда помидор ўсув даври мобайнида суғоришда ҳар гал гектарига 500 – 600 м3 ҳисобидан 18-20, сизот суви юза ўтлоқ ва ўтлоқ–ботқоқ тупроқли ерларда 12-15 марта суғорилади. Аммо бундай ерларда гектарига 600-800 м3 ҳисобидан сув бериш керак.
Сизот суви чуқур жойлашган ерларда ҳосил етилгунча ҳар 10-12 кунда, ҳосил ёппасига пишганда эса 5-7 кунда суғорилади. Куз бошлангандан кейин экин камроқ суғорилади. Помидор қийғос пишганда ёрилиб кетмаслиги учун навбатдаги ҳосил териб олингандан кейин сув берилади.
Источник